پنجشنبه ۲۷ قوس/ ۱۸ دسامبر
وضعیت اقتصادی
- طالبان بر این باور است که سرنوشت آن حکمرانی بر افغانستان است. هرچند این گروه به دنبال کسب حمایت یا رضایت مردمی نیست، اما تلاش دارد از سوی جامعهی جهانی به رسمیت شناخته شود.
- ثبات در افغانستان عمدتا به بهای نقض حقوق بشر و سرکوب داخلی به وجود آمده است.
- وضعیت اقتصادی بهشدت شکننده شده و همزمان با افزایش بیکاری، بخش بزرگی از مردم افغانستان توان تأمین نیازهای اولیه زندگی را از دست دادهاند.
- تداوم سرکوب طالبان و تشدید بحران اقتصادی میتواند به تقویت جبهههای مخالف منجر شود.
- طالبان در نیمهی اول سال مالی ۲۰۲۵ میلادی، ۵۵.۲ میلیارد افغانی در بخش نظامی مصرف کرده که ۴۶٪ کل هزینه ادارهای آنان را تشکیل میدهد.
- طالبان به دلیل مشکل در پرداخت معاش، بیش از ۴ هزار فرمانده و نیروی عملیاتی خود را برکنار کرده است. تقریباً یک هزار تن از این نیرو ها از ولایت بدخشان و در ردهی بعدی از ولایتهای عمدتاً تاجیکنشین کاپیسا، پروان و تخار بودهاند. طالبان با شهروندان غیرپشتون رفتار نامناسبتری نسبت به پشتونها میکند.
- با وجود محدودیتهای مالی شدید، طالبان سیاست ساخت انبوه مساجد و مدارس دینی را دنبال میکنند. این تمرکز با بازآرایی کامل نظام آموزشی تحت نظارت مستقیم رهبر طالبان همراه بود و به حذف مفاهیمی چون حقوق بشر، ارزشهای مدنی، مطالعات زنان، دموکراسی و نهادهای بینالمللی از برنامههای درسی، ممنوعیت ۱۸ رشته دانشگاهی و مشروطسازی بیش از ۲۰۰ رشته دیگر به بازنویسی مطابق قرائت رسمی طالبان انجامید.
- طالبان با تکیه بر زیرساخت مذهبی و بازنویسی محتوای آموزشی، پروژه دولتسازی ایدئولوژیک را پیش میبرند که شکاف جنسیتی را تعمیق و ظرفیت اقتصادی و دانشی نسلهای آینده را تضعیف میکند.
- از هر ده زن افغان هشت نفر آن از آموزش، کار و آموزشهای حرفهای محروماند.
- بازگشت اجباری شهروندان افغانستان، بهویژه از پاکستان و ایران، فشار بیشتری بر خدمات و اقتصاد عمومی وارد کرده و توان جامعه جهانی برای حمایت از بازگشتکنندگان نیز به دلیل سیاستهای طالبان که نقش زنان را در پاسخهای بشردوستانه محدود میکند، کاهش یافته است.
- با بسته شدن گذرگاههای مرزی با پاکستان، افغانستان روزانه حدود یک میلیون دالر زیان میبیند. اگر به مسائل اساسی رسیدگی نشود، خطر تشدید رویارویی نظامی میان پاکستان و طالبان وجود دارد.
- دیوان بینالمللی جزایی اعلام کرد که رهبران طالبان به دلیل آزار و اذیت سیستماتیک زنان و دختران بر مبنای جنسیت و محرومکردن آنان از حقوق اساسی، از جمله آموزش و آزادی رفتوآمد، تحت پیگرد قرار گرفتهاند.
اختلافات داخلی طالبان
- فرمانهای هبتالله در سراسر افغانستان به صورت یکسان اجرا نمیشوند و مسئولان محلی سیاستهای «نامحبوب» را یا اعمال نمیکنند یا تغییر میدهند.
- در ماههای پسین سراجالدین حقانی و محمد نبی عمری، معاون وزیر داخله طالبان از سیاستهای این گروه کمتر انتقاد کردند.
- شماری از رهبران طالبان، بهویژه شبکه حقانی، برخی فرمانهای هبتالله را نادیده میگیرند و تلاش میکنند اختلافها رسانهای نشود.
- شبکه حقانی به رهبری سراجالدین حقانی و جناح قندهار به رهبری ملا هبتالله، دو جناح قدرتمند داخلی طالبان است که همچنان درباره موضوعاتی با هم اختلاف دارند، اما این اختلافها عمدتا پشت درهای بسته پنهان ماندهاند. اختلافها بر سر ممنوعیت تحصیل دختران، سانسور اینترنت و انتصابات امنیتی بیشتر است.
- حاکمیت طالبان همچنان یکدست مانده است و جبهههای مخالف از جمله جبهه مقاومت و جبهه آزادی بهرغم ادامه حملات مسلحانه، نتوانستهاند تهدید جدی برای طالبان ایجاد کنند.
- از ماه جنوری تا جولای ۲۰۲۵، جبهه مقاومت ملی مسئولیت ۷۳ حمله و جبهه آزادی مسئولیت ۴۳ حمله علیه طالبان را بر عهده گرفتهاند. این حملات تهدید جدی برای اداره طالبان محسوب نمیشوند.
حضور گروه های تروریستی
- با وجود ادعای طالبان مبنی بر عدم حضور گروههای تروریستی در افغانستان، داعش خراسان همچنان جدیترین تهدید تروریستی برخاسته از خاک افغانستان به شمار میرود.
- ادعای طالبان مبنی بر نبود گروههای تروریستی در خاک افغانستان «باورپذیر» نیست، چون ناظران اکنون در حال رصد فعالیت این گروهها هستند.
- طالبان به رغم نظارت سختگیرانه، به میزبانی و پشتیبانی از القاعده ادامه میدهد. فرماندهان ارشد القاعده در کابل حضور دارند. گمان میرود اعضا یا طرفداران القاعده در رژیم طالبان مناصب ارشد را اشغال کرده باشند.
- سیفالعدل، رهبر القاعده در تابستان ۲۰۲۴ افغانستان را «پناهگاه امن» اعلام کرد و از اعضای این گروه خواست برای آموزش و کسب تجربه و دانش، به این کشور سفر کنند.
- طالبان شماری از جنگجویان سابق گروههای مختلف تروریستی را به صفوف نیروهای امنیتی جذب کرده است که نگرانیهایی را در مورد نفوذ گروههای تروریستی و همسویی ایدیولوژیک با آنها ایجاد کرده است.
- گزارش حضور فعال و مستمر گروههایی چون تیتیپی، القاعده، القاعده در شبهقاره هند، جنبش اسلامی ترکستان شرقی، جماعت انصارالله و چندین جبهه پوششی تازهتاسیس در خاک افغانستان را هم تایید میکند.
- تیتیپی در سال ۲۰۲۵، صدها حمله پیچیده علیه اهداف نظامی و دولتی پاکستان را از خاک افغانستان انجام داد و توان نظامی آن حدود ۶ هزار نفر براورد میشود. رهبر این گروه، نورولی محسود، میان کابل و استانهای شرقی افغانستان در رفتوآمد است.
- جنبش اسلامی ترکستان شرقی از پایگاههای شمالی به بدخشان و دهلیز واخان گسترش یافته و اعضای آن از تجارت، معدن و کشاورزی برای تامین مالی استفاده میکنند. برخی منابع از همکاری این گروه با تیتیپی در زمینه آموزش و تامین تسلیحات خبر دادهاند.
- طالبان برای دستکم ۱۸ عضو جماعت انصارالله متشکل از شهروندان تاجیکستان گذرنامه افغانستان صادر کرده و تعدادی از آن را را با حقوق ماهانه ۲۰۰ تا ۳۰۰ دلار جذب کرده است.
داعش خراسان
- شبکه داعش خراسان که از سال ۲۰۱۵ فعال است از منابع مالی نامشخص بهره میبرد، از جمله آدمربایی، کمکهای مالی، رمز های ارزی و مواد خوراکی برای اعضا.
- به رغم کشته و بازداشت شدن شمار زیادی از سران داعش خراسان، این گروه نهتنها تضعیف نشده، بلکه بهصورت گسترده به شبکهها و ساختارهای بدنه طالبان نفوذ کرده است و از شکافهای داخلی، ضعفهای نهادی و خلاهای نظارتی بهره میبرد.
- با وجود کاهش شمار حملات داعش در داخل افغانستان در سال ۲۰۲۵، داعش خراسان همچنان «تابآور» توصیف شده و کشورهای عضو شورای امنیت، آن را بزرگترین تهدید تروریستی برخاسته از افغانستان میدانند.
- شاخه خراسان داعش در افغانستان، حدود ۲ هزار جنگجو دارد. رهبری شاخه خراسان داعش عمدتاً در دست افرادی از قوم پشتون افغانستان است، اما بخش قابل توجهی از جنگجویان داعش از کشورهای آسیای مرکزی هستند.
- ثناءالله غفاری، رهبر داعش خراسان، در حال جذب نیرو است و ساختار داعش را فعال نگه داشته است.
- داعش در شمال افغانستان و مناطق نزدیک به مرز پاکستان، مدرسههایی ایجاد کرده که در آن کودکان زیر ۱۴ سال، آموزشهای ایدیولوژیک و انتحاری میبینند. این آموزشها بخشی از تلاش این گروه برای تربیت نسل جدید نیروهای عملیاتی و تداوم فعالیتهایش در درازمدت عنوان شده است.
- داعش خراسان در بهرهگیری از هوش مصنوعی برای تبلیغات و تولید محتوا پیشرو است و با اقتصاد مواد مخدر و تغییرات کشت کوکنار نیز ارتباط دارد.
- طالبان، با وجود ادعای مهار تهدید، بهگونه منظم بهدنبال کمک خارجی در زمینه مبارزه با داعش خراسان است. داعش خراسان توان و نیت انجام حملات بیرونی را حفظ کرده و حمله به جوامع شیعه، مقامهای حاکم و خارجیها را در اولویت قرار داده است.
- رهبران داعش برای بیاعتبارسازی طالبان در میان مردم و تعمیق شکافهای درونی کار میکنند. رسانههای وابسته به داعش خراسان، پالیسیهای طالبان در برابر زنان و دختران را «غیراسلامی» خوانده و تعامل بینالمللی طالبان را «گفتوگو با کافران» توصیف کردهاند.
- دو تن از مسئولان داعش معروف به ابو منذر و کاکا یونس، حدود ۶۰۰ داوطلب از آسیای میانه، بهویژه از تاجیکستان و اوزبیکستان، جذب کردهاند. شمار جنگجویان داعش خراسان حدود ۲۰۰۰ نفر برآورد شده است.
- شبکه عملیات بیرونی داعش خراسان پیش از برچیدهشدن، در ولایت نیمروز مستقر بوده و برنامهریزی و تسهیل حملات سال ۲۰۲۴ در کرمان ایران و کروکوس سیتی هال مسکو را انجام داده است.
- منابع مالی داعش خراسان بهطور دقیق روشن نیست، اما بر بنیاد مصاحبه با بازداشتشدگان، این گروه به ابزارهای تخنیکی مانند لپتاپ و موبایل دسترسی داشته و مواد خوراکه برای افرادش فراهم میشده است. کمک های مالی، آدمربایی در بدل پول با هدفگیری تاجران محلی و استفاده از رمزارزها از منابع تمویل این گروه عنوان شده است.
- تغییرات در کشت کوکنار میتواند فرصتهایی برای بهرهمندی داعش خراسان از درآمدهای غیرقانونی فراهم کند. همچنین پیشنهاد شده است که با توجه به افزایش استفاده این گروه از رمزارزها، کشورها اطلاعات و تحلیلهای مرتبط، از جمله آدرس کیفپولهای دیجیتال، را با یکدیگر شریک کنند.
- در ۱۶ اوت ۲۰۲۵ طالبان از کشته شدن یکی از فرماندهان اطلاعاتی داعش در ننگرهار خبر دادند و پیشتر نیز نقشه حمله داعش به مراسم سالگرد پیروزی طالبان در پروان خنثی شد، اما تیم ناظران سازمان ملل تاکید میکند که پناهگاهها و هستههای داعش در شمال و شرق افغانستان کاملا از بین نرفتهاند.
- رسانه انگلیسیزبان «صدای خراسان» ژوئن ۲۰۲۵ و پس از بازداشت اوزگور آلتون مشهور به ابو یاسر الترکی، مسئول کلیدی رسانه داعش خراسان، مدتی تعطیل شد، اما اخیرا فعالیتش را از سر گرفته است.
- رهبران داعش خراسان تلاش میکنند طالبان را «غیراسلامی» جلوه دهد، به سیاستهای این گروه در قبال زنان حمله کنند و به اختلافات داخلی طالبان دامن بزنند. داعش کشتار هدفمند شیعیان، مقامهای طالبان و اتباع خارجی را همچنان در اولویت عملیاتی نگه داشته است.